زبان و ادبیات فارسی متوسطه خراسان رضوی

اشکالات زبان فارسی3

-درس 2 صفحه 14

تکواژ

در کتابهای چاپ 90 (ریاضی ، تجربی و انسانی ) مبحث تقسیم بندی تکواژ به شاخه های تصریفی و اشتقاقی حذف شده و نیز در کتاب زبان فارسی 3 انسانی در بخش تکواژ وابسته این مثال ها را نام برده  ، برای و ...آمده است که نیاز به توضیح مطالب حذفی دارد.

سوال:این کلمات چند تکواژ دارند؟

ظاهرا"-مطالبات-رسانه.

روحم:م ضمیر پیوسته تکواژآزاد است یا وابسته

2-درس 7 صفحه 47  تکواژماضی ساز

در جدول انتهای صفحه این مثال آمده است : پر+ان+د/ید      دبیر باید دراین مثال برای روشن کردن ذهن دانش آموز تکواژ ماضی ساز را توضیح دهد .اما در کتاب به این نکته اشاره نشده است. اگرچه در درس دیگری مبنای تجزیه دوگانه،" بن مضارع "در نظر گرفته شده است  وبا این حساب باید تکواژماضی ساز را جداگانه حساب کردولی عملا هنگام حل تمرین چنین عمل نمی شود د .با این وضع اگر دبیر تکواژماضی ساز را توضیح دهد دانش آموز دچار دو گانگی می شودو درپاسخ به تست کنکور نیز اختلاف آرا وجود دارد.

3-درس 13 صفحه 95 شاخص

در تعریف شاخص چنین مطرح شده است : « شاخص ها عناوین و القابی هستند که  بدون هیچ نشانه یا نقش نمایی  از اسم می آیند »

در مثال "آقای حمیدی "آقا ،عنوان ولقب شخص هست ولی وجود کسره مانع از شاخص دانستن آن می شود درحالی که "آقای حمیدی "هیچ فرقی با "آقا رضا "ندارد..پ

حالاین دو مثال را با هم مقایسه کنید:

امام حسین مولی وآقای من است.

آقای حمیدی آمد.

 آیا شباهتی بین دو مثال وجود دارد.به نظر می رسد آقا در مثال اول ،"هسته" ودر مثال دوم"شاخص " باشد.

 

-درس 15 صفحه 107ممیز

  بخش ممیز چنین آمده معمولا برای شمارش  تعداد یا اندازه و وزن موصوف میان عدد و معدود اسمی می آید که وابسته ی عدد است و ممیز نام دارد در حالیکه به خوبی می دانیم ممیز تنها بین عدد و معدود نمی آید می توان آن را بین صفت مبهم و موصوف هم قرار داد مثل : چند حلقه چاه خریدم . نیز می توان بین صفت پرسشی و موصوف قرار داد و مثل: چند دستگاه تلویزیون خریدی؟

 نکته : کلمه "ممیز "در کتاب زبان فارسی 3 بیانگر واحد شمارش است . درحالی که درزبان فارسی 1 ممیز جزو علائم نگارشی  قرار دارد ، برای اینکه دانش آموز دچار خلط مبحث نشود بهتر است  برای واحد شمارش"ممیز" اسم دیگری مانند "نام شمار"انتخاب شود.

درس 19 صفحه 140لوح فشرده

در توضیح لوح فشرده آمده است که « یک لوح فشرده که حاوی اطلاعات جامعی در باره ی جغرافیای سیاسی و طبیعی و انسانی است می تواند هنگامی که پرچم یک کشور را نشان می دهد سرود ملی آن کشور را هم پخش کند .» این توضیح برای دانش آموز ابتدایی وخنده دار به نظر می رسدهم چنین تصویر رایانه در همین صفحه برای مربوط به دهه های گذشته بوده است. بهتر است اطلاعات  وتصاویرجدیدتری متناسب با نیاز وسطح دانش آموز درج شود

 

8-  درس 20  145 صفات مشترک با اسم

 

مثال 14 : اسم + چی ← قهوه چی ، معدنچی   مطمئناً این مثال ها صفت هستند نه اسم و می دانیم در صورتی که جانشین اسم خود شوند به آن ها اسم می گوییم . مرد قهوه چی آرام وارد شد ← قهوه چی آرام وارد شد .

 

معلوم یا مجهول

بعضی از فعل های معلوم وقتی به مجهول تبدیل می شونددارای ساختار مجهولی نیستند این استثنا در کتاب توضیح داده نشده است.

مثال:او درس را شروع کرد-----درس شروع شد.

جملات دومفعولی

افعالی مثل "داد،بخشید،پوشاند،خوراند" که ترجمه افعال دو مفعولی عربی "اعطی-وهب-کسی-اطعم" هستنددر اصل  در فارسی چهار جزیی بامفعول ومتمم می باشند که درموارد کمی می توان آن ها را دو مفعولی به حساب آورد.

 

-امام فقرا را لباس پوشاند

که جمله معیار آن چنین است:

 -امام به فقرا لباس پوشاند.

ساختمان واژه در دستور ساختگرا انواع ونقش های کلمه به طور جداگانه توضیح داده نشده است اگرچه مرز مشخصی برای تقسیم نوع ونقش وجود ندارد وهر یک از آنها در جمله یا گروه مشخص می شود ولی با این حال درسی برای تعیین "نوع ونقش کلمه" ضروری به نظر می رسد.

برای مثال وقتی دانش آموز می خواهد ساختمان فعل را از اسم تشخیص دهد دچار مشکل می شود .ساختمان اسم به ساده،مرکب،مشتق ومشتق مرکب تقسیم می شود درحالی که ساختمان فعل به ساده،پیشوندی ومرکب تقسیم می شود.دانش آموز این دو مبحث را با هم مخلوط می کند چون دومبحث در کنار هم مقایسه نشده اند.

 

 نقش کسره در هسته:

آیا نمونه های "همه ی دانش آموزان-بزرگترین انسانها" وقتی

کسره بگیرند هسته اند؟

 

 

درس بيستم -ساختمان واژ ه 2

در ص147 –براي ساخت اسم +ي-صفت ،مثال هميشگي آمده است درحالي كه هميشه،قيد مختص است.

هم چنين در ص149براي ساخت واژه صفت+انه-صفت/قيد متاسفانه آمده است امامتاسف،صفت نيست.

درص149براي ساخت واژه بن فعل+گار –صفت آمده است:خواستگار،آفريدگار،سازگار.اما هر سه كلمه مي توانند در جايگاه اسم قرار گيرند.صفات مشترك با اسم در بخشهاي ديگر نيز آمده   وبهتر بود اشاره اي به اين موضوع مي شد .البته در درسهاي بعد به موضوع فوق اشاره شده است.

ص150 مورد 23 بهتر است اشاره شود كه پسوند "مند" در گذشته به صورت "ومند" به كار مي رفته است.

مانند دانشومند =دانشمند.

 درس بيست وسوم-كلمات دخيل در املاي فارسي(2)

بهتر بود بعضي از عبارات عربي در زير نويس، معني مي شديا ضرب المثل معادل فارسي آن ،ذكر مي شد.مانند الاكرام بالاتمام:؟بخشش را بايد كامل نمود.

شرف المكان بالمكين:ارزش مكان به صاحب آن است.(ساخت ومعناي واژه مكين)

الكلام يجرالكلام:حرف ،حرف مي آورد.

ولوبلغ مابلغ: ؟

الجار قبل الدار :همسايه را برخودت مقدم بدار

درس بيست وچهارم-ساختمان واژه (3)

درتجزيه دوگانه، مبناي تفكيك ،بن مضارع است يا بن ماضي .واژه "كشتارگاه" را به دوصورت مي توان تجزيه كرد :كشت +ار+ گاه /كش +ت + ار

                                                                                                                ***

زبان فارسي سوم انساني:دستور تاريخي ،از مباحث مهم كتاب به ويژه براي رشته انساني است  كه در چند درس آمده است وبهتر بود از مثال هاي روشن تري استفاده مي شد.

زبان فارسي2

درس 2-جمله ص9 /كلمات( هيچ يك،هريك،هيچ كدام) اسم مبهم هستند وضمير مبهم در دستور دكتر وحيديان وجود ندارد.

كلمات هر،همه،هيچ ،فلان هرگاه قبل از اسم قرار گيرند،صفت مبهم هستند.

-عدم مطابقت اسم جمع با فعل مربوط: در جمله ي كتاب به عدم مطابقت ،اشاره شده ولي بهتر بود كلمه "معمولا" اضافه شود زيرا بعضي از اسم جمع ها هميشه با فعل خود مطابقت دارند.مثل مردم ،راي دادند.

تمرين ص 12:درسوال ،فعل مناسب خواسته شده است ومطابقت داشتن يا نداشتن فعل ونهاد مورد بررسي قرار مي گيرد.سوال:بسياري از انسانها از نظر رنگ ونژاد باهم اختلاف (داشتن).

"بسياري" چه نوع كلمه اي است؟اسم مبهم يا اسم جمع.درباره مطابقت آن با فعل توضيح دهيد.

درس 3-ويرايش.ص 14              عبارات مشخص شده را توضيح دهيد.مثال بزنيد.

در ويرايش فني،كاربرد درست علايم نگارشي، اصلاح پاراگراف ها،اصلاح شكل كلمات ويكسان كردن رسم الخط صورت مي گيرد.

ص15 :علت ويرايش كلمات مشخص شده را توضيح دهيد.

                            سازمان ملل وبازرسين مربوطه...اخبارهايي برخلاف واقع منتشر مي سازند.

جمله اصلاح شده كتاب: سازمان ملل وبازرسان مربوط ...خبرهاي خلاف واقع را انتشار مي دهند.

درس 5-انواع نوشته –ص 23

چرند وپرند دهخدا ،جزءكدام گونه زباني وقالب (نوع ادبي ) قرار مي گيرد؟

گونه هاي زباني عبارتند از : علمي، ادبي، اداري، گفتاري، كودكانه ، مطبوعاتي و...

قالب هاي زباني يا انواع ادبي عبارتند از: مقاله، گزارش، نامه، نمايشنامه، فيلمنامه ، قطعه ادبي، داستان، رمان، سفرنامه،زندگي نامه.

درس 6-خط ونوشتار –ص 27

بهتر بود توضيحات درس ،دسته بندي مي شد.براي مثال ،تفاوتهاي زبان وگفتار وخط ونوشتار عبارتند از:ريشه اي، زماني، يادگيري.شباهت هاي آن عبارتند از:خطا پذيري، تغيير وتنوع.

.درس 10-ويژگي هاي فعل /مجهول سازي ص 52

فعل" خريد" چهار جزئي با مفعول ومتمم است يا سه جزئي با مفعول؟مثالي كه براي مجهول كردن آمده،اين است:اكبر خانه خريد.

درس 12-فعل مركب-ص 65

ساختمان فعل در جمله تعيين مي شود.درمثال كتاب ،فعل "مطالعه كردن"براي اين مورد ،در دو جمله به كار رفته است :

علي كتاب داستان را مطالعه كرد.(فعل مركب)

حسن در باره ي اين موضوع، مطالعه مي كند.(مفعول +فعل ساده مي كند به معناي انجام مي دهد.)         

نمونه ي ديگر ،فعل "قرض گرفتن " است :

حسن ،تعدادي كتاب از دوستش قرض گرفت. (فعل مركب)
قرض گرفت.(مفعول+فعل)

مثال مناسب:راه يافتن:او به دانشگاه راه يافت .(فعل مركب به معناي ورود(

          او در بيابان،راه  يافت.(مفعول+ فعل ساده يافتن به معناي پيدا كردن)

-جملات بالا را نقد وبررسي كنيد فعل هاي" فراموش كرد،ستم مي كند "،ساده اند يا مركب؟

نكته:افعال مركبي كه با همكرد"كرد" ساخته مي شوند ابتدا بايد گسترش پذير شوند يعني (ها،ي،تر)بين دو جزء قرار داده شود. اگرفعل مورد نظر، گسترش نپذيرفت حتما مركب است ونيازي به بررسي نقش پذيري نيست.     (دكتر وحيديان)                                  

توجه:اسم ها در گسترش پذيري، "ها" و"ي" مي گيرند وصفات،"تر"مي پذيرند  .

  مثال:او مرا آگاه كرد.او مرا آگاه تر كرد.             او رنج كشيد.او رنج كشيد .او رنج ها كشيد. (اسم)

درس 15-نظام آوايي زبان/ خود آزمايي ص 96 /كژتابي/ تمرين 4 :

ويرايش كنيدوبخش مبهم را مشخص كنيد. برادر ابراهيم-همان كه از در وارد شد- دانشجوست.

آيا ابهام در( ورود ) است و به دو شكل زير ويرايش مي شود:

دانشجويي كه وارد شد ،برادر ابراهيم است./ ابراهيم از در وارد شد، برادرش دانشجوست.

علي مثل خواهرش دانشجو نيست.

علي وخواهرش ،هيچ يك دانشجو نيستند./خواهر علي،دانشجوست اما علي دانشجو نيست.

درس شانزدهم-گروه اسمي (1)/خودآزمايي (1)/تعيين گروه اسمي

-آيادر جملات زير، (آنچه،بسيار اندك،قابل ملاحظه) گروه اسميند؟

آنچه اكنون باقي است بسيار اندك است و.......اشعار او قابل ملاحظه بوده است.

-در گروه اسمي، هسته يك واژه است .در مثال( بچه هاي مدرسه) ،هسته، بچه  است .آيا مي توان (بچه ها) را هسته گرفت؟زيرا در درس 24 چاپ سابق گفته شده بود تكواژ صرفي(ها،ي نكره،شناسه ها،علامات صفت تفضيلي وعالي و...)   باعث تغيير ساختمان اسم نمي شود وبچه ها يك اسم ساد ه است. درحالي كه در درس (18) وابسته هاي اسم،"ها" وابسته پسين به حساب مي آيد و با اين ديدگاه ،بچه ها يك گروه اسمي است.تفاوت دو ديد گاه، ناشي از اختلاف نگرش زبان شناسي ودستور است.

درس 18- گروه اسمي (2)/خود آزمايي (1)ص 110:يافتن تركيبات وصفي واضافي؟در جمله ي (زيرا كه همه چيز را به وي داده اي.)، "همه چيز" ،گروه اسمي متشكل از "صفت مبهم +هسته" است يايك " اسم مبهم"؟

-ص 108تركيبات( خواندن نامه،گفتن راز ،كاغذ روزنامه)،اضافه ي تعلقي در نظر گرفته شده است  واز اين دو فرمول براي اثبات تعلقي بودن ،استفاده شده است :(1-جمع بستن مضاف اليه /2-مضاف اليه +مضاف +دارد.)

-نظر شما درباره ي صحت وسقم مطالب فوق چيست؟

درس بيست ويكم-املا/در قسمت "بياموزيم"ص 129 كلمات دو املايي  مطرح شده است مانند( يقه ،يخه)،(شويد-شبت) اين كلمات در لهجه معيار به شكل اول خود تلفظ مي شوند وشكل دوم، مربوط به لهجه يا گويش خاصي است وبراي دانش آموز، غير قابل پذيرش است.

خوآزمايي (1)-ص 130:سوال يك براي دانش آموز مبهم است ونياز به توضيح دبير دارد.بهتر است به اين صورت مطرح شود؟براي هريك از كلمات متشابه زير ،گروه كلمه بسازيد.

نكته:منظور از گروه كلمه،تركيب وصفي واضافي،وكلمات مترادف يا متضاد است(.رك:زبان فارسي سال اول)

درس بيست وسوم- گروه قيدي،خود آزمايي (1)ص149:قيدها ونوع آن را پيدا كنيد.

بيگانگي جوانان ما با ادبيات وفرهنگ ايراني روز به روز بيشتر مي شود.  

شايد اين درد از بيماري پيكر اجتماع ،حكايت كند.(متمم اسم يا متم قيدي) 

                                                           ****                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         عدم تطبيق مباحث سال هاي مختلف:در درس "16" سال دوم ص  93،"جات"نشانه جمع يا نوع در نظر گرفته شده است .ومثال هاي ترشي جات وسبزي جات را براي آن آورده است.اما در "بياموزيم"سال سوم، درس ششم ص48 ،"ج" حرف ميانجي  در نظر گرفته شده است :سبزي +ج+ات.

درس 18گروه اسمي  وابسته هاي اسم-ص108نكته :وقتي  صفت تعجبي همراه هسته مي آيد ،پس از هسته،"ي"قرار مي گيرد به اين "ي"، تكواژ گسسته مي گويند.                                                                             (عمراني،راهبرد هاي يادگيري)